گـُوبـــاره

ذهن انسان خانه ِ هستی وی و مرکز اداره تن و جان اوست؛ جايی که در آن، برنامه چگونه زيستن انسان ريخته می‏شود. اين مرکز در پرتو چراغ آگاهی کار می‏کند و هنگامی که اين چراغ خاموش می‏شود، از کار می‏افتد. نمونه اين چگونگی، زمان خواب و بيهوشی ست که خاموشی آگاهی، ذهن را از دسترس انسان دور می‏کند. پس انسان تا زمانی که از هستی خود در جهان آگاه است، هست. چنين است که خواب و بيهوشی و مرگ، همسان‏اند.

ارزشمندی ذهن سبب می‏شود که افسونگران و فريبکاران و پيامبران و حاکمان، هماره در پی دست‏يابی بدان و کوک کردنش بسود خويش باشند تا انسان را برده ناخودآگاه خود سازند. هنگامی که ذهن انسان که در راستای چشم‏اندازی کوک شود، خود بخود وی را برده بی چون و چرای آن ديدگاه می‏کند. اين چگونگی گاه به بهانه فرمان خدايی آسمانی رُخ می‏دهد و گاه بنام حزب و يا سازمانی بهمانی. بهانه هرچه باشد، پايان کار يکی ست. از ديدگاهی، می‏توان تاريخ پُر فراز و فرود انسان را، داستان نبردهای راهزنان ذهنی برای راهيابی به ذهن مردم و روان گردانی آنان دانست. دين و ايدئولوژی دو ابزار سياسی ِ ويژه برای روان گردانی و راهزنی ذهنی در راستای دست اندازی بر سازه های زيستی و دارايی ديگران است. جنگ افروزان در سراسر تاريخ می دانسته ‏اند که تنها با تيغ ِ تيز و برهنه نمی‏توان مردمان را هماره فرمانبردار خود داشت. پس دين و ديوان را یرای آن ساختند که با راهيابی به ذهن مردم، پاسداری در درون هريک بگذارند تا همگان هماره، "به راه راست"، هدايت شوند.

اين چگونگی در روزگار ِ ما شيوه تازه‏ای يافته است که موضوع اين يادداشت است. به تازگی شاخه تازه ‏ای در وانشناسی گُل کرده است که من آن را به فارسی، تا زمانی که برابر نهادِ گوياتری پيدا شود، "رفتارپردازی"[1] ، می‏نامم. گستره اين رشته، بررسی زمينه‏های زيستبومی کردارهای پايدار انسان است. برای نمونه، رفتارها و کردارهای ما، هنگامی که تنها هستيم، با زمانی که با ديگران هستيم، يکی نيست؛ يعنی که نگاه ديگری، اندکی رفتارها و کردارهای ما را به نسبت پيوندی که با او داريم، دگرگون می‏کند. خوراک و پوشاک و نوشاک ما در خلوت خانه به گونه‏ای ست و در ميان ديگران به گونه‏ای ديگر. اين را همه می‏دانند. اما پژوهش‏هايی تازه‏ای در حوزه ِ رفتار پردازی، با بررسی همه جانبه اين چگونگی، نشان داده است که عکس دو چشم برديواری نيز، رفتارها و کردارهای ما را دگرگون می کند. آخرين آزمايش‏ها دراين باره، نشان داده است که برای نمونه، در رستورانی که عکس دو چشم درشت برروی ديوار زده شده بود، بيشتر مشتريان، همه غذای خود را می‏خوردند و از ريختن خرده‏های خوراکی‏ها در دوروبرشان خوداری می‏کردند.

پيش‏تر، آزمايش ديگری نشان داده بود که نهادنِ عکسی از دو چشم ِ بازِ نگرنده، بربالای صندوق ياری همگانی‏، مردم را به گرايش بيشتری به ريختن پول در آن صندوق وامی دارد. آزمايش‏های بزرگ ديگری در همين راستا، نشان داده است که ديدن گل‏های زنگارنگ و سبزيجات و ميوه‏های تازه در روشنايیِ آفتابی، تراوت و شادمانی می‏آورد و انسان را آرام می‏کند. بازتاب اين پژوهش‏ها سبب شده است که امروزه سوپرمارکت‏های بزرگ زنجيره‏ای، گل‏ها و سبزيجات و ميوه‏های تازه را در ورودگاه سوپرمارکت، در زير نور درخشان و هوای تازه می گذازند، تا مشتری‏های خود را شادمان و آرام کنند و بدينگونه آنان را به ماندن زمانی بيش از آن که می بايد، در آنجا نگه دارند و به خريد بيشتری وادارند.

پيامِ اين پژوهش‏های بسياری ژرف، اين است که با دستکاری در زيسبوم انسان، می‏توان رفتارها و کردارهای ناخودآگاه وی را به شيوه دلخواه خود مديريت کرد. يعنی که با (به گفته امروزی‏ها) چيدمان هدفمند فضايی که در ديدرس انسان است، می توان رفتارها و کردارهای او را سمت و سو داد. اين گستره می‏تواند بازتاب‏های بسيار سهمگين و زيانمندی در پی داشته باشد، زيرا که همه حکومت‏ها، شيفته مهار کردن ذهن مردم و کنُترل رفتارها و کردارهای آنان هستند.

پروژه پژوهش‏های رفتار پردازی، ديری‎‏ست که در امريکا و انگليس آغاز شده است. در انگليس، ديويد کمه رون، نخست وزير آن کشور، خود رياست پروژه پژوهش‏های روان گردانی رهنمودی را بدست گرفته است. البته اين پروژه بنام مردم و برای بهکرد سلامت و آسايش بيشتر همگانی آغاز شده‏است. اين چنين نيز می‏تواند باشد، زيرا که با بازآرايی بسياری از نمادها در زندگی شهری، می‏توان برخی از تنش‏های فرهنگی و اجتماعی را کاهش داد. برای نمونه، می‏توان با مهندسی هدفمند فرهنگ رانندگی، سنگينی ترافيک را کاهش داد و از مرگ و مير در جاده‏ها کاست. نيز می توان بزه کاری را شوارتر نمود و يا مردم را - بی که بخواهند و يا بدانند- به مصرف آب و برق و گاز شهر کمتری وادار کرد. ای بسا که در کشوری مانند انگليس، سود اين پروژه بسی بيش از زيان آن باشد، اما براساسِ "قانون بازتاب‏های ناخواسته"[2 هرگز نمی‏توان و نبايد تنها به خوبی‏های اين کار دل خوش داشت و بازتاب‏های زيانمند آن را ناديده انگاشت.

1. اين رشته تازه، Nudge Psychology، نام دارد، اما من "رفتار پردازی"، را در برابر آن نهاده‏ام. روانشناسی رهنمودی، که نزديکترين برابر نهاد می‏تواند باشد، رساننده ِ معنای اين مفهوم نيست. زيرا که در اينجا سخن از وادار کردن انسان به کاری، بدون آگاهی و ی با پرداخت زيسبوم اوست .

2. The Law of Unintended Consequences. براساس قانون بازتاب‏های ناخواسته، هر کاری، گذشته از بازتابی که کننده آن کار، خواهان آن است، بازتاب‏های ناخواسته ای دارد که هميشه پيش بينی پذير نيست.

گـُوبـــاره

Tuesday, November 08, 2011

رفـتار پـردازی

نوشته های ديگر:

پيوندها:

بايگــانی:

گـُوبـــاره

	Tuesday, November 08, 2011 رفـتار پـردازی ذهن انسان خانه ِ هستی وی و مرکز اداره تن و جان اوست؛ جايی که در آن، برنامه چگونه زيستن انسان ريخته می‏شود. اين مرکز در پرتو چراغ آگاهی کار می‏کند و هنگامی که اين چراغ خاموش می‏شود، از کار می‏افتد. نمونه اين چگونگی، زمان خواب و بيهوشی ست که خاموشی آگاهی، ذهن را از دسترس انسان دور می‏کند. پس انسان تا زمانی که از هستی خود در جهان آگاه است، هست. چنين است که خواب و بيهوشی و مرگ، همسان‏اند. ارزشمندی ذهن سبب می‏شود که افسونگران و فريبکاران و پيامبران و حاکمان، هماره در پی دست‏يابی بدان و کوک کردنش بسود خويش باشند تا انسان را برده ناخودآگاه خود سازند. هنگامی که ذهن انسان که در راستای چشم‏اندازی کوک شود، خود بخود وی را برده بی چون و چرای آن ديدگاه می‏کند. اين چگونگی گاه به بهانه فرمان خدايی آسمانی رُخ می‏دهد و گاه بنام حزب و يا سازمانی بهمانی. بهانه هرچه باشد، پايان کار يکی ست. از ديدگاهی، می‏توان تاريخ پُر فراز و فرود انسان را، داستان نبردهای راهزنان ذهنی برای راهيابی به ذهن مردم و روان گردانی آنان دانست. دين و ايدئولوژی دو ابزار سياسی ِ ويژه برای روان گردانی و راهزنی ذهنی در راستای دست اندازی بر سازه های زيستی و دارايی ديگران است. جنگ افروزان در سراسر تاريخ می دانسته ‏اند که تنها با تيغ ِ تيز و برهنه نمی‏توان مردمان را هماره فرمانبردار خود داشت. پس دين و ديوان را یرای آن ساختند که با راهيابی به ذهن مردم، پاسداری در درون هريک بگذارند تا همگان هماره، "به راه راست"، هدايت شوند. اين چگونگی در روزگار ِ ما شيوه تازه‏ای يافته است که موضوع اين يادداشت است. به تازگی شاخه تازه ‏ای در وانشناسی گُل کرده است که من آن را به فارسی، تا زمانی که برابر نهادِ گوياتری پيدا شود، "رفتارپردازی"[1] ، می‏نامم. گستره اين رشته، بررسی زمينه‏های زيستبومی کردارهای پايدار انسان است. برای نمونه، رفتارها و کردارهای ما، هنگامی که تنها هستيم، با زمانی که با ديگران هستيم، يکی نيست؛ يعنی که نگاه ديگری، اندکی رفتارها و کردارهای ما را به نسبت پيوندی که با او داريم، دگرگون می‏کند. خوراک و پوشاک و نوشاک ما در خلوت خانه به گونه‏ای ست و در ميان ديگران به گونه‏ای ديگر. اين را همه می‏دانند. اما پژوهش‏هايی تازه‏ای در حوزه ِ رفتار پردازی، با بررسی همه جانبه اين چگونگی، نشان داده است که عکس دو چشم برديواری نيز، رفتارها و کردارهای ما را دگرگون می کند. آخرين آزمايش‏ها دراين باره، نشان داده است که برای نمونه، در رستورانی که عکس دو چشم درشت برروی ديوار زده شده بود، بيشتر مشتريان، همه غذای خود را می‏خوردند و از ريختن خرده‏های خوراکی‏ها در دوروبرشان خوداری می‏کردند. پيش‏تر، آزمايش ديگری نشان داده بود که نهادنِ عکسی از دو چشم ِ بازِ نگرنده، بربالای صندوق ياری همگانی‏، مردم را به گرايش بيشتری به ريختن پول در آن صندوق وامی دارد. آزمايش‏های بزرگ ديگری در همين راستا، نشان داده است که ديدن گل‏های زنگارنگ و سبزيجات و ميوه‏های تازه در روشنايیِ آفتابی، تراوت و شادمانی می‏آورد و انسان را آرام می‏کند. بازتاب اين پژوهش‏ها سبب شده است که امروزه سوپرمارکت‏های بزرگ زنجيره‏ای، گل‏ها و سبزيجات و ميوه‏های تازه را در ورودگاه سوپرمارکت، در زير نور درخشان و هوای تازه می گذازند، تا مشتری‏های خود را شادمان و آرام کنند و بدينگونه آنان را به ماندن زمانی بيش از آن که می بايد، در آنجا نگه دارند و به خريد بيشتری وادارند. پيامِ اين پژوهش‏های بسياری ژرف، اين است که با دستکاری در زيسبوم انسان، می‏توان رفتارها و کردارهای ناخودآگاه وی را به شيوه دلخواه خود مديريت کرد. يعنی که با (به گفته امروزی‏ها) چيدمان هدفمند فضايی که در ديدرس انسان است، می توان رفتارها و کردارهای او را سمت و سو داد. اين گستره می‏تواند بازتاب‏های بسيار سهمگين و زيانمندی در پی داشته باشد، زيرا که همه حکومت‏ها، شيفته مهار کردن ذهن مردم و کنُترل رفتارها و کردارهای آنان هستند. پروژه پژوهش‏های رفتار پردازی، ديری‎‏ست که در امريکا و انگليس آغاز شده است. در انگليس، ديويد کمه رون، نخست وزير آن کشور، خود رياست پروژه پژوهش‏های روان گردانی رهنمودی را بدست گرفته است. البته اين پروژه بنام مردم و برای بهکرد سلامت و آسايش بيشتر همگانی آغاز شده‏است. اين چنين نيز می‏تواند باشد، زيرا که با بازآرايی بسياری از نمادها در زندگی شهری، می‏توان برخی از تنش‏های فرهنگی و اجتماعی را کاهش داد. برای نمونه، می‏توان با مهندسی هدفمند فرهنگ رانندگی، سنگينی ترافيک را کاهش داد و از مرگ و مير در جاده‏ها کاست. نيز می توان بزه کاری را شوارتر نمود و يا مردم را - بی که بخواهند و يا بدانند- به مصرف آب و برق و گاز شهر کمتری وادار کرد. ای بسا که در کشوری مانند انگليس، سود اين پروژه بسی بيش از زيان آن باشد، اما براساسِ "قانون بازتاب‏های ناخواسته"[2 هرگز نمی‏توان و نبايد تنها به خوبی‏های اين کار دل خوش داشت و بازتاب‏های زيانمند آن را ناديده انگاشت. 1. اين رشته تازه، Nudge Psychology، نام دارد، اما من "رفتار پردازی"، را در برابر آن نهاده‏ام. روانشناسی رهنمودی، که نزديکترين برابر نهاد می‏تواند باشد، رساننده ِ معنای اين مفهوم نيست. زيرا که در اينجا سخن از وادار کردن انسان به کاری، بدون آگاهی و ی با پرداخت زيسبوم اوست . 2. The Law of Unintended Consequences. براساس قانون بازتاب‏های ناخواسته، هر کاری، گذشته از بازتابی که کننده آن کار، خواهان آن است، بازتاب‏های ناخواسته ای دارد که هميشه پيش بينی پذير نيست. E.Harandi 4:48 PM Post a Comment Comments: Post a Comment	يادداشت های ابراهيم هرندی پُسـت نوشته های ديگر: کـتاب‏های من مقاله برآيش هسـتی شعـــر طنـــــز پيوندها: آوازهای روزانه نياک کتاب سنج سـکولاريزم نو عبدالقادر بلوچ مجتبا آقايی کابوس اقليمی شراگيم انديشه و خيال آزاده سليمانی بايگــانی: August 2004 January 2005 May 2005 August 2005 September 2005 October 2005 November 2005 December 2005 January 2006 February 2006 March 2006 April 2006 May 2006 June 2006 July 2006 August 2006 September 2006 October 2006 November 2006 December 2006 April 2007 May 2007 June 2007 July 2007 August 2007 September 2007 October 2007 November 2007 December 2007 January 2008 February 2008 March 2008 April 2008 May 2008 June 2008 August 2008 September 2008 October 2008 November 2008 December 2008 February 2009 March 2009 April 2009 May 2009 August 2009 September 2009 October 2009 November 2009 December 2009 January 2010 April 2010 May 2010 August 2010 September 2010 November 2010 December 2010 January 2011 February 2011 July 2011 October 2011 November 2011 December 2011