انگلیس
نام پروژه ی کودتای 28مردادِ امریکایی-انگلیسی را برای سرنگونی دولت محمد مصدق در
سال 1953 میلادی، "چکمه" گذاشته بود و امریکا "اِجَکس"
که تلفظ فرانسوی آن- آژاکس – را در نوشته های فارسی می آورند. اِجَکس نام دوتن از
خدایان افسانه ای یونان است؛ اجکس بزرگ که خدای زورمندی و شجاعت است و اجکس کوچک
که او نیز خداوندگار جنگاوری چالاک و تیزپایی ست. اَجکس همچنین نام بازرگانی مایع
آلایش زدایی برای تمیز کردن آشپزخانه و حمام، در امریکا و اروپاست. این برند از
سال 1347 میلادی در امریکا به بازار آمد و با تبلیغات میلیونی توانست در میان
برندهای دیگر جا بازکند و برای بسیاری از مشتریان، برتر و بهتر از برندهای دیگر
نیز پنداشته شود.
من
هرچه گشتم نتوانستم دلیل گزینش این نام را از سوی ارتش امریکا برای کودتا علیه
خیزش ملی و میهنی مردمان ایران پیدا کنم. در هیچ سندِ روشده ای، هیچ کس اشاره به
پیوند میان این یورش ننگین و نام آن دو خدایان افسانه ای یونانیان باستان نکرده
است. اما چون اِجکسِ تمیز کننده، در میان خانواده های امریکایی، از میانه سده ی
بیستم میلادی تاکنون، بعنوان مایعی ساینده و آلایش زدا، کاربردِ داشته است و نام
اجکس را بعنوان فعل های ساییدن و شوییدن و آلایش زدودن بکار می برند، به احتمال
زیاد، برنامه ریزان آن کودتا، حکومت دموکراتیکِ مردم ایران را آلایشی عفونی می
پنداشته اند و کودتا را آلایش زدا.(2)
اکنون
بیش از 70 سال پس از آن که امریکایی ها خیزش آزادیخواهی مردان ایران را بعنوان
آلایشی عفونی دانستند و حکومت دیکتاتوری پیشین را بازسازی و بزک کردند، گروهی از
ایرانیان همچنان خواستار آمدن ارتش امریکا به ایران برای آوردن آزادی و آبادی و
شادی هستند!
به
گمان من این دو رویداد، پشت و روی یک سکه اند. هردو نیز پرمعنا و درخورِ درنگ و
کنکاش.
